انیمیشن امروز

هشتاد سال کودکی: به بهانه هشتادمین سالگرد تولد میکی ماوس

۰۹٫۰۶٫۸۷ - ۱۱:۴۸ق.ظ

هجدهم فوریه برابر بود با هشتادمین سالگرد تولد میکی ماوس، محبوبترین،معروفترین و تاثیرگذار ترین شخصیت انیمیشن در طول تاریخ این هنر. تصمیم داشتم در این مورد مطلبی بنویسم که نسبتا جامع ،کامل و مفید باشد. گردآوری و نظم بخشیدن به مطالب کمی به طول انجامید و نتیجه مطلبی شد که در ادامه خواهید خواند. امیدوارم که مورد قبول باشد:

در فوریه ۱۹۲۸ والت دیزنی و همسرش لیلینLillian در حال سفر از لس آنجلس به نیویورک بودند. آنها تصمیم داشتند ملاقاتی با چارلز مینتز Charles B. Mintz ( نماینده ی شرکت فیلمسازی یونیورسال) در رابطه با تمدید قراردادها و خرید آثار دیزنی داشته باشند.در آن زمان دیزنی سرگرم تولید مجموعه انیمیشنهایی بود بنام اسوالد،خرگوش خوشبخت Oswald the Lucky Rabbit .تهیه کننده ی این مجموعه بر طبق قرار داد استودیوی یونیورسال بود اما  این قرار داد در ماه ژوئن همان سال به پایان میرسید.در حالیکه والت دیزنی امیدوار بود که در ملاقات و گفتگویی که با چارلز مینتز خواهد داشت بتواند مبلغ ۲۵۰ دلار به قیمت توافق شده برای تولید هر قسمت از مجموعه ی اسوالد بیفزاید، پس از گفتگویی کوتاه با چارلز مینتز در استودیوی یونیورسال متوجه شد که مینتز بطور یکطرفه تصمیمات دیگری گرفته است. او نه تنها تصمیم نداشت که به مبلغ قرارداد چیزی بیفزاید، بلکه حتی مبلغ توافق شده ی ۲۲۵۰ دلار برای هر قسمت را به ۱۸۰۰ دلار کاهش داده بود! او حتی پیشنهاد درخشانتری نیز برای دیزنی داشت. دیزنی میتوانست استودیو اش در کالیفرنیا را تعطیل کند و با تمام کارمندانش به نیویورک بیاید و بصورت دائمی برای استودیوی یونیورسال کار کند! پاسخ دیزنی به این پیشنهاد عبارت بود از کوبیدن درها به هم ، ترک نیویورک و بازگشت به لس آنجلس. در طول سفر سه روزه از نیویورک به لس آنجلس بود که دیزنی که حالا مالکیت کاراکتر اسوالد را از دست داده بود، به فکر خلق شخصیت دیگری افتاد. او به موش کوچک و زبلی فکر میکرد که به اینسو و آنسو جست و خیز میکند و همه را میخنداند ، موشی بنام مورتیمر Mortimer . نام مورتیمر بلافاصله توسط لیلین، همسر والت رد شد. او پیشنهاد بهتری داشت : (میکی)… و بدین ترتیب نخستین جرقه ها برای خلق محبوب ترین شخصیت انیمیشنی تاریخ زده شد.

اسوالد- دیزنی با کوچک کردن گوشهای اسوالد و دراز کردن دمش میکی را خلق کرد!

در  ماه مارچ۱۹۲۸ در حالیکه هنوز سه قسمت دیگر از مجموعه ی اسوالد خرگوش خوشبخت باقی مانده بود تا قرار داد دیزنی با یونیورسال تمام شود، تقریبا تمام کارمندان استودیوی والت توسط چارلز مینتز تطمیع شدند و به استودیوی یونیورسال پیوستند . حالا تنها مهره ی مهمی که وفادارانه در استودیوی دیزنی باقی مانده بود کسی نبود مگر دوست قدیمی والت ، آب آیورکز Ub Iwerks. درنتیجه تولید نخستین فیلم کوتاه انیمیشن با محوریت شخصیت تازه خلق شده ، میکی ماوس، به آهستگی و با احتیاط هرچه تمامتر شروع شد. والت، آب و چند کارمند تازه شبها تا دیروقت در استودیو می ماندند و  روی فیلم جدید که  Plane Crazy نام داشت کار می کردند. داستان فیلم Plane Crazy الهام گرفته از سفر تاریخی چارلز لیندبرگCharles Lindbergh ، خلبان افسانه ای بود که به تازگی با هواپیمای کوچکش  از فراز اقیانوس اطلس گذشته و رکوردی تاریخی از خود بجای گذاشته بود. در مراحل پایانی تولید فیلم، والت برای جلب توجه عمومی و برای اینکه بعدها بتواند مالکیت و حقوق قانونی خودش را بر شخصیت میکی ماوس ثابت کند ، دست به برگزاری یک ورک شاپ در گاراژخانه اش زد و در این ورک شاپ از همسرش، دخترش ادنا Edna و خواهر همسرش هیزل Hazel در خواست کرد تا به دسن و رنگ آمیزی شخصیت میکی بر روی ورقه های سلولوئید بپردازند. فیلم به پایان رسید و در پانزدهم ماه می سال ۱۹۲۸ برای نخستین مرتبه به نمایش عمومی در آمد. نمایش موفقیت آمیزی بود، اما نه انقدر که والت و تیمش را بطور جدی به ادامه ی ساخت فیلمهای دیگری با شخصیت میکی ترغیب کند. بعلاوه والت هنوز موفق به پیدا کردن یک تهیه کننده و سرمایه گذار مناسب نیز نشده بود. علیرغم تمام این موانع ، دیزنی دست به مخاطره زد و دومین فیلم میکی ماوس را نیز ساخت. این فیلم که  The Gallopin ‘Gaucho نام داشت حتی نتوانست موفقیت فیلم اول را نیز به دست آورد. منتقدین در فیلمهای میکی ماوس چیزی فراتر از سایر تولیدات انیمیشنی آن روزگار نمی دیدند و فیلمهای میکی را فاقد نو آوری میدانستند. در آن زمان تنها نبوغ و قدرت تحلیل بی نظیر دیزنی بود که توانست استودیوی دیزنی و شخصیت میکی را نجات دهد و بر قله ی شهرت بنشاند: نخستین فیلم ناطق سینما بنام خواننده ی جز Jazz singer به تازگی اکران شده بود و سر و صدای بسیاری به پا کرده بود. والت با خودش فکر کرد که چرا ما نخستین فیلم انیمیشن صدا دار را نسازیم؟

Plane Crazy ، نخستین فیلم میکی، مینی از همان نخستین فیلم در کنار میکی بود

مقدمات ساخت سومین فیلم میکی ماوس فراهم شد. والت و آب برای ساخت فیلم سوم از یکی از فیلمهای معروف باستر کیتن ، کمدین معروف، بنام Steamboat Bill Jr الهام گرفتند. کارگردانی و طراحی این فیلم به وضوح بهتر از دو قسمت پیشین از آب در آمد. اما مشکل اینجا بود که این فیلم قرار بود نخستین انیمیشن توام با صدای تاریخ باشد و والت به وضوح هیچ چیز در مورد صدا نمیدانست! او با کمک مادر یکی از کارمندانش که معلم موسیقی بود، روشی ابداع کرد که توسط آن میتوانستند موسیقی را با دوربینی که با سرعت ۲۴ فریم در ثانیه تصاویر انیمیشن را نمایش میداد هماهنگ کنند. بدین ترتیب مشکل هماهنگی صدا و تصویر حل میشد…اما مشکل بزرگتری در ذهن والت خودنمایی می کرد: آیا مخاطبین نسبت به پدیده ی انیمیشن موزیکال واکنش مثبتی نشان خواهند داد؟

سرانجام ساخت سومین فیلم از مجموعه فیلمهای میکی ماوس که حالا ویلی قایق بخار Steamboat Willie نام داشت، به پایان رسید و نماینده ی دیزنی با نسخه هایی از فیلم و موسیقی راهی نیویورک شد تا بتواند استودیویی را بیابد که حاضر به ضبط و مونتاژ موسیقی و تصویر باشد . کمپانی RCA حاضر به این کار شد و در تاریخ پانزده سپتامبر ۱۹۲۸ نخستین ضبط و ترکیب صدا و تصویر آغاز شد اما نتیجه چندان موفقیت آمیز نبود. دومین تلاش برای ضبط صدا نتیجه ی بهتری داشت. والت ترکیب ارکستر را عوض کرد و خودش شخصا صداهای کاراکترها را تقلید کرد. بالاخره فیلم  Steamboat Willie در تاریخ ۱۸ نوامبر ۱۹۲۸ در تعداد محدودی سینما و پیش از نمایش فیلم اصلی( فیلم ناطقی بنام Gang war ) اکران شد. والت در سالن سینما حضور داشت و از واکنش مردم شگفت زده شد. همه فقط در مورد انیمیشن صحبت میکردند و نه در مورد فیلم اصلی! منتقدین در سالنهای نمایش فیلم حضور یافتند و منتقد مجله ی ورایتی Variety نوشت : این فیلم یک مروارید درخشان هماهنگی صدا و تصویر از ابتدا تا انتها است . شفاف ، درخشان و بهترین نمونه از نوع خودش تا به امروز… در میان انبوهی از انیمیشنهایی که این روزها میبینیم و به آنها نمیتوان به چشمی بیش از یک اسباب بازی کودکانه نگاه کرد، این یکی واقعا درخور توجه است و باید به آن بها داد… دیدن این فیلم را به همه ی اعضای خانواده توصیه میکنم….

موفقیت  Steamboat Willie فراتر از انتظار بود و بزودی صف طویلی از سرمایه گذاران مشتاق برای سرمایه گذاری بر روی پدیده ای بنام میکی ماوس تشکیل شد. میکی بزودی در سراسر امریکا و بلافاصله پس از آن در اروپا نیز به شهرتی باورنکردنی رسید. سال ۱۹۲۹ سال درخشش و موفقیت های مالی برای استودیوی دیزنی بود. بحران و رکود اقتصادی حاکم بر امریکا نیز به شهرت میکی کمک کرد. مردمی که از سختیها و دوران تاریک اقتصادی به تنگ آمده بودند ،در میکی ماوس شادی و بیخیالی کودکانه را می جستند . سالهای بین ۱۹۲۹ تا ۱۹۴۰ دوران طلایی میکی ماوس بود. در سال ۱۹۲۹، یعنی تنها یکسال پس از خلق این شخصیت، باشگاه میکی ماوس در سرتاسر ایالات متحده بیش از یک میلیون عضو داشت. محصولات فرعی میکی ماوس از قبیل اسباب بازیها، ساعتها، پیراهنها، ظروف غذا خوری، محصولات خوراکی و… در سراسر امریکا و اروپا به فروش میرسیدند.در همان زمان تصاویر میکی ماوس به کتابهای کمیک استریپ نیز راه پیدا کردند. طراح این کمیکها نیز کسی نبود مگر آب آیورکز، طراح و انیماتور میکی ماوس. محبوبیت و موفقیت این کتابها نیز کمتر از انیمیشنهای میکی نبودند. در طی چند سال میکی ماوس دیگر یک شخصیت کارتونی معروف نبود بلکه بعنوان بخشی از سمبلها و شاخصه های کشور ایالات متحده ی امریکا در آمده بود و جهان نمیتوانست امریکا را بدون میکی ماوس تصور کند. والت دیزنی چشمه ی بی پایانی از درآمد را کشف کرده بود که دیگران هرگز تصورش را هم نمی کردند. در باور بسیاری از مردم ،انیمیشن چیزی بیشتر از یک اسباب بازی کودکانه نبود و اصلا نمیشد به آن به چشم یک منبع ثروت نگاه کرد. اما نبوغ دیزنی خلاف اینرا ثابت کرد.

steamboat Willie

تردیدی وجود ندارد که خالق اولیه و الهام بخش اصلی در خلق شخصیت میکی، خود والت دیزنی بود. او بود که به آب آیورکز میگفت که میکی چگونه حرف میزند،میخندد یا راه میرود. بعلاوه  والت به مدت ۲۰ سال صدای خودش را هم به میکی قرض میداد! در سال ۱۹۳۵ میکی ماوس با فیلم  Band Concert وارد دنیای رنگ شد و فصل فیلمهای سیاه و سفید میکی به پایان رسید. تا آن زمان میکی در بیش از ۷۵ فیلم موفق هنرنمایی کرده بود. به تدریج ار سالهای پایانی دهه ی ۱۹۳۰ ، شخصیتهای دیگری به فیلمهای میکی اضافه شدند. منهای دوست دختر میکی، یعنی ( مینی ماوس) که از همان نخستین فیلم حضور چشمگیری در کنار میکی داشت، به تدریج سر و کله ی پلاتو Pluto، سگ با وفای میکی ، دانلد داک Donal Duckو گوفی Goofy نیز در ماجراهای میکی پیدا شد. هرکدام از این شخصیتها به تنهایی نیز در فیلمهای مستقل و با داستانهای متفاوت دیده میشدند. در سال ۱۹۴۰ و با فیلم بلند فانتازیا Fantasia، میکی ماوس در نقش شاگرد دست و پا چلفتی جادوگر به بزرگترین نقش آفرینی دوران زندگیش دست زد! موفقیت این اپیزود در فیلم فانتازیا به تنهایی با سایر اپیزود های فیلم برابری می کند. از اوایل دهه ی پنجاه به بعد، حضور تلوزیونی میکی به تدریج کم میشود. فیلمهای قدیمی او بارها و بارها به نمایش در می آیند، اما تعداد فیلمهای جدید با محوریت شخصیت میکی در هر سال کمتر و کمتر میشود.  به مرور و به دفعات در شکل ظاهری میکی تغییراتی داده میشود. چشمها و گوشهایش بزرگتر یا کوچکتر میشوند و نحوه ی لباس پوشیدنش نیز مطابق با زمانه تغییر می کند.در سال ۱۹۸۳ میکی در دومین فیلم بلند ( اینبار تلوزیونی) حضور می یابد. این فیلم برداشت موفقی بود از  داستان معروف سرود کریسمس نوشته ی چارلز دیکنز. پس از آن در سال ۱۹۹۰ سومین فیلم بلند تلوزیونی میکی نیز به نمایش در آمد. این فیلم نیز مانند فیلم قبلی برداشتی بود از یک رمان معروف: شاهزاده و گدا اثر مارک تواین.  در تمام این سالها تولید کمیک استریپ ها ی میکی هرگز متوقف نشد و میک ذره ای از اعتبار و محبوبیت خود را از دست نداد. از سال ۱۹۹۹ تا سال ۲۰۰۴ سه فیلم دیگر اینبار ویژه ی فروش بصورت نوارهای ویدیویی و CD به بازار ارائه شدند:

Mickey, Once upon a time Christmas (1999) / Mickey, Donald, Goofy – The Three Musketeers (2004) / Mickey, he was twice Christmas (2004)

که در فیلم سوم، میکی برای نخستین بار بصورت سه بعدی دیده میشود. با گذشت ۸۰ سال از نخستین روزی که مردم میکی ماوس را دیدند،جادوی میکی هنوز تازه و جذاب است. او همچنان محبوب قلب بچه هاست و حالا بصورت بخش جدایی ناپذیری از تاریخ و فرهنگ امریکا و بعنوان سمبل تفکیک ناپذیری از هنر انیمیشن شناخته میشود.

تغییرات چهره و ظاهر میکی ماوس از آغاز تا امروز

گردآوری تالیف و ترجمه : مهبد بذرافشان

موضوع: افراد, انیمیشن, تاریخچه | توضیحات: